يکشنبه 23 خرداد 1400 - 4 ذيقعده 1442 - 2021 ژوئن 13 - ساعت 12:9
Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی  ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 266795
تاریخ انتشار : 25 اسفند 1398 20:22
تعداد بازدید : 135

منظور از اطاعت از رسول خدا چيست ؟

در اطاعت خدا منظور پيروى از احكامى است كه به عنوان وحى بر قلب آن حضرت نازل شده و مورد حكم و خطاب تمام مؤمنين هستند. قرآن كريم كلام خدا و وحى حضرت احديّت است براى جميع مردم. بنابر اين اطاعت از خدا يعنى اطاعت از كلام خدا كه همان قرآن كريم است.

در اطاعت خدا منظور پيروى از احكامى است كه به عنوان وحى بر قلب آن حضرت نازل شده و مورد حكم و خطاب تمام مؤمنين هستند. قرآن كريم كلام خدا و وحى حضرت احديّت است براى جميع مردم. بنابر اين اطاعت از خدا يعنى اطاعت از كلام خدا كه همان قرآن كريم است. و امّا اطاعت از رسول خدا به دو قسمت تقسيم مى شود:

اوّل: اطاعت در آنچه كه خداوند براى تشريع احكام و تفصيل آنها از غير كتاب به آن حضرت وحى نموده است. چون معلوم است كه احكامى را كه كتاب خدا بيان مى كند همانا اصول احكام و موضوعات شرعيّه است مثلاً دربارۀ نماز و روزه و حجّ و جهاد و زكات و نكاح و قوانين معاملات و ساير عبادات و احكام، كلام خدا از اجمال تجاوز نمى كند و امّا كيفيت نماز و روزه و حج و ساير موضوعات را بايد از رسول اللّه آموخت، همان طور كه فرمود: صَلُّوا كَما رَأيْتُمُونى اصَلِّى ، نماز را خدا واجب كرده ولى ببينيد چگونه من نماز مى خوانم، از نقطه نظر شرائط و مقدمات و افعال و اقوالى كه در نماز لازم است طبق نماز من شما هم نماز بخوانيد. خصوصيّات اين موضوعات به طور تمام و كمال در قرآن كريم بيان نشده و فقط اصول عبادات و معاملات و احكام بيان شده است. تفصيلات آنها را بايد از رسول اللّه آموخت.

نفس رسول خدا مانند يك ذرّه بين بسيار قوى آن مجملاتى را كه خدا در كتاب وحى نموده است بزرگ و روشن و واضح نموده، شرائط و اجزاء هر عبادت را با كيفيّت مخصوص آشكار مى نمايد. آيات قرآن به صورت اجمال بر پيغمبر نازل شده و در نفس آن حضرت منعكس گرديده ليكن آن نفس قدسيّه حدود و ثغور و تأويل و تفسير و شأن نزول و ساير خصوصيات كتاب خدا را روشن و آشكارا نموده، به طور تفصيل به خارج منعكس مى كند،

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنّٰاسِ مٰا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ1.

«ما كتاب را به صورت وحى بر تو فرستاديم براى آن كه آنچه را به سوى مردم فرستاده شده و احكامى را كه براى آنان نازل شده است براى آنان روشن و واضح كنى،»


1) سورۀ نحل: 16 - آيه 44.

13احكام را تفصيل دهى، مراد از آيات را بيان كنى.

و به عبارت ديگر مى توان گفت كه بيان خصوصيّات مسائل و احكام نيز وحيى است كه توسّط جبرائيل به غير عنوان قرآن و كتاب خدا بر آن حضرت نازل شده است و معلوم است كه بيان رسول خدا در اين خصوصيّات و تفصيلات جنبۀ تشريع را دارد1

دوم: اطاعت رسول خدا در آراء شخصيّه و اوامر نفسيّه راجع به اجتماع مردم مسلّماًن از آن اوامرى كه وظيفۀ والى و حاكم براى برقرارى نظم و اجتماع امّت است و در آنها عنوان تشريع حكم نيست مانند حكومت و بيان وظائف شخصيّۀ مسلمين و نصب وُلاة و حكام به ولايات و فرستادن جيوش براى جهاد و نصب قضاة و ائمّه جماعت براى رسيدگى به امور اجتماعى و رفع مرافعات و امور دينى مؤمنين.

قالَ اللّهُ تَعالى:

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَيْكَ الْكِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاكَ اللّٰهُ.2

«ما قرآن را بر تو فرستاديم براى آنكه در بين مردم به آنچه خدا به تو نشان داده حكم دهى.»

و البتّه اين حكم در امور شخصيّه طبق قوانين قضاء مى باشد. و نيز در تصميمات رسول خدا در مهمّات از امور مانند تجهيز جيوش و نصب امرأى لشكر و ارسال آنها براى جهاد به نقاط دور دست و معاهده با اقوام خارج از اسلام طبق مصالحى كه خود آن حضرت تشخيص مى داده اند، تمام مسلمين بايد بدون قيد و شرط مطيع و منقاد آن حضرت باشند گرچه خداوند در مهمّات امور آن حضرت را امر به مشورت با مؤمنين نموده است وَ شٰاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ3، لكن با جملۀ متّصل فرموده: فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِ.3 پيغمبر با مسلمين در عزائم امور مشورت مى نمايد ولى در نتيجه، طبق اراده و تصميمى كه خود آن حضرت مى گيرد بايد رفتار كند و تمام


1) شاهد بر اين معنى روايتى است كه در «شواهد التنزيل» ج 1 ص 149 با سلسله سند متصّل خود از مجاهد روايت كرده است كه: عن مجاهد فى قوله تعالى: يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا يعنى الذين صدقوا بالتوحيد، أَطِيعُوا اللّٰهَ يعنى فى فرائضه وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ يعنى فى سنته وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ قال نزلت فى اميرالمؤمنين حين خلفه رسول اللّه بالمدينة.
2) سوره النّساء: 4 - آيه 105.
3) سوره آل عمران: 3 - آيه 159.
4) سوره آل عمران: 3 - آيه 159.

14مسلمين بايد اطاعت بنمايند.

از آنچه ذكر شد به دست آمد كه با وجود آن كه اطاعت رسول خدا در حقيقت اطاعت خدا است چون خدا اطاعت رسول اللّه را لازم شمرده است كما قال:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ لِيُطٰاعَ بِإِذْنِ اللّٰهِ1 در عين حال اطاعت از خدا يك معنائى دارد و اطاعت از رسول خدا معناى ديگرى. بر مردم لازم است از خدا اطاعت كنند راجع به دستورات قرآن مجيد، و از رسول خدا راجع به آنچه كه در خصوصيّات احكام آن حضرت بيان مى كند و عنوان تشريع دارد و راجع به مصالح مسلمين در آراء شخصيّه و فرامين آن حضرت آنچه را كه جنبۀ تشريع ندارد، و شايد همين جهت سرّ آن باشد كه خداوند با دو لفظ «أَطِيعُوا» مؤمنين را امر به پيروى كرده است و اطاعت خدا را از اطاعت رسول خدا جدا شمرده است نه از جهت آن كه بعضى از مفسّرين گفته اند كه اين تكرار به جهت تأكيد است، چون در اينجا اگر تكرار نمى شد بهتر تأكيد را مى رسانيد از نقطة نظر اقتران اطاعت خدا و رسول خدا كه افادة وحدت اطاعت را در دو مقام مى نمود.